Патша дөньяга килде

Русиядә нинди генә җитәкче булса да, аңа халык патшага караган кебек ялвара, өметләнә. Time журналистлары русиялеләрнең бу гадәтен белеп, быелгы ел кешесен – Владимир Путинны – бәян иткән мәкаләгә Патша дөняьга килде ( A Tsar Is Born) дигән исем кушканнар.

"Путин [Ново-Огарево] дачасының псевдонеоклассик капкасына килеп җитү белән сезне машинагызны калдырырга чакыралар һәм Кремль машинасына утыртып, бәс белән капланган чыршылы тыныч урман буйлап җилдертәләр. Хезмәтчеләр сезне алдан кисәтә: анда-монда йөрмәскә, чөнки бакча тирәсендәге шәүлә эчендә урнашкан снайперлар сезне шуна ук "кармакка алачак". Монда 55 яшьлек Путин гомер кичерә. Бүлмәләр, күренеп тора, иркен, яңартылган һәм күбесенчә буш. Без аның иркен һәм спартан офисына кергәндә, читтә Русиянең иң куәтле кешеләре – Путинның Идарә җитәкчесе, идеологы, парламент спикеры – барысы да кыйммәтле, тиешенчә тегелгән костюмнардан киенгән һәм кулларына нәзек кара портфель тоткан килеш, әрле-бирле йөриләр иде. Чит ил прессасы белән сирәк аралашкан Путин безгә өч ярым сәгатен бирде: башта офиста формаль интервью һәм, соңыннан, өстә кәттә өстәл артында төшке аш вакытында.

Владимир Путин беренчел карашка "чикләнгән көч" иясе фикерен тудыра: ул җыйнак, тыныч, шул ук вакытта җитез атлый. Гәүдәсе, еллар дәвамында дзюдо белән шөгыйлләнгәнгә күрәдер, төз. Моңа иртән-иртүк сәгать дәвамында бассейнда йөзү дә үз өлешен кертми калмый. Кечерәк буйлы булуга кармастан (1.7 метр чамасы), ул корычтай ышанычлык һәм көч тәэсирен тудыра. Һичшиксез, Путин – рус кешесе: бит чалымнары юнган сымак һәм күзләре үзәккә үтеп керерлек. Шарм аның кыяфәтенә хас сыйфат түгел – һәм ул моңа бер дә көч куймый. Ул бер холык-фигыльгә – даими эчке тәртипкә тугрылыклы. Сәрхүш һәм фаҗигале Борис Ельцинның дәвамчысы – Путин тыныч, шәрәбен тостлар протоколы һәм котлаулар таләп иткәндә генә суыра. Күп очракта исә ул Montrachet'ны тустаган эчендә болгатып кына кала. Ул азлап ашый, шул ук вакытта тәлинкәсендәге ипи катысын нәзәкәтле итеп эченнән аера.

Путин теләр-теләмәс кенә, ризык кабымнары арасында үзенең шәхси тормышы турында берничә детальне атап үтә. Аның сүзләренчә, ул Брамс, Моцарт һәм Чайковский кебек классик композиторлар әсәрләрен тыңлый-тыңлый ял итә. Аның иң яраткан Beatles җыры – Yesterday. Ул гомерендә бер е-мейл да җибәрмәгән. Һәм, рәсми тарафтан атеист дип аталган илдә үскән булуга кармастан, ул дингә ышана һәм еш кына үзенең дәүләт очкычындагы Библияне укый."

"Ул чын күңелдән Советлар Бердәмлегенең таралуын фаҗигә дип саный, аеруча, бер төн эчендә 25 миллион этник урыс "чит" җирләрдә калуы аңа тынычлык бирми. Әмма аның сүзләренчә, ул Совет Бердәмлеген торгызу яки нинди дә булса хәрби я сәяси блок төзү хыялы белән янмый. Һәм үзенең юл бирүчеләре Ельцин һәм Михаил Горбачевларның кеше ышанычын югалткан системаны җимерүгә лаф өрә."

"Безнең сөйләшү вакытында Путинны кыздырып җибәргән тема – американнарның Русия эшләренә кысылу уйдырмасы. Аның сүзләренчә, ул Русия һәм АКШ партнерлар булуын теләр иде, ләкин, аның тоемлавынча, АКШ үзен Русиягә карата чакырылмаган кунакка караган кебек тота. "Без Американың дусты булырга телибез", ди ул, "Кайвакыт бездә Америкага дуслар кирәк түгел, ә идарә итердәй объектлар гына кирәк дигән караш та туа". Бу ялгышуларны төзәтүгә үз өлешен кертә алу турында сорагач, Путин алга ургылып: "Мин боларны ялгышу дип кенә атамас идем. Минем уемча, бу кайберәүләр тарафыннан безнең эчке һәм тышкы сәясәткә тыкшыну максаты нәтиҗәсендә барлыкка килгән эш. Шуңа күрә барча кешеләрне ынандырганнар...[руслар] әле дә күпмедер дәрәҗәдә кыргый яки алар яңа гына агачтан төшкәннәр, аңлыйсызмы, һәм бәлки аларга [русларга] сакал-чәчләрендәге пычракларны юып төшерергә кирәктер", - ди. Бу вакытта аның маңгаендагы веналары бүлтәеп чыга."

Сайлап куелган император

"Путин киләсе язда, үзенең икенче вакыты узгач, номиналь яктан кечерәк премьер-министр вазыйфасына керешәчәк дип раслады. Чынында, бу вазыйфага үзенең лояль Идарә җитәкчесе Дмитрий Мевдедевны билгеләү, Путинга иң югары лидер, Русия язмышының хуҗасы булып калуны исәптә тота. Бу аңа башлаган эшен тәмамларга мөмкинчелек бирәчәк. Сигез ел президент булып торган вакытта Путин илне сизелерлек үзгәрешләр аркылы алып барды. Ул русиялеләр арасында Совет Берлеге таркалганнан соң юкка чыккан стабильлек һәм ил өчен горурлык хисләрен тергезде."

"Русия яңарышы замана дөньясының үзгәрешенә дә йогынтысын сала. Елларга сузылган, йокыга талган Аю кире сәхнәдә. Аның миллиардерлары янә глобаль дәрәҗәдә эш алып баралар: күчемсез милек, спорт франшизаларын, элит мәктәпләрдә урыннар сатып алалар. Мәскәү кораллар ярдәмендә генә түгел, ә нифть, газ, агач ярдәмендә үз сүзен итә. Глобаль мәсьәләләр чишкәндә ул Американың югала барган йогынтысына үзенең альтернатив чишелешләрен тәкъдим итә. Бу Төньяк Корея, Якын Көнчыгыш, Иран белән эш алып барганда күренә."

"Әмма боларның караңгы ягы да бар. Стабильлеккә ирешү өчен Путин һәм аның Идарәсе аянычлы рәвештә кеше ирекләрен кысты. Аның хөкүмәте ТВ станцияләрен, гәзитләрне япты; байлыгы һәм йогынтысы белән азмы-күпме дәрәҗәдә Кремль белән җиңешердәй эшмәкәрләрне төрмәгә япты; көндәш сәяси фиркаләрне тешсез һәм каршы сүз әйтүчеләрне ирегеннән мәхрүм итте. Ләкин бу олы азатлыкны тынычлык өчен сату Көнбатыш сыман демократиянең тылсымлы җимешләрен вәгъдә итүләрдән талган Русия субъектларына ошый. Путинның популярлыгы даими рәвештә 70%. "Ул сайланган император, күп кешеләр тарафыннан Бөек Петр белән чагыштырырдай шәхес буларак кабул ителә", ди Nixon Center президенты Димитри Саймс (Dimitri Simes)."

Җимерекләрдән күтәрелеп

"Русиялеләрнең Путинга мөнәсәбәте ничек соң? Буыннар дәвамында алар сәяси лидерларны мәзәкләр аркылы күзалладылар. Брежнев һәрвакыт сантый булса, Горбачев кыяфәтсез реформатор, Ельцин исерек иделәр. Путин хәзерге мәзәкләрдә – деспот. Мәсәлән: "Сталин шәүләсе Путинның төшенә керә. Һәм Путин аннан ил белән идарә итүдә ярдәм сорый. Сталин әйтә: "Бөтен демократларны тезеп ат, аннан Кремль эчен зәңгәр төскә буя." "Ни өчен зәңгәр?" дип сорый Путин. "Һә", ди Сталин, "Мин синең беренче өлеш буенча сорау бирмәячәгеңне белгән идем".

"Минем исемдә ул заман турында (1990 нчы еллар башы) өч аерлыгысыз сурәт калган. Беренчесе: Үрмәле Гөл Лигасы һәм башка Көнбатышта белем алган "экспертлар" легионнары белән тулган Кремль һәм хөкүмәт биналары; барысы да коточкыч дәрәҗәдә: ирекле сайлаулар уздырудан алып, "шок терапиясен" куллану өлкәсендә сәләтсез. Икенчесе: йортларыннан сатып булырдай барча әйберләрен алып чыккан ярлы карт Мәскәү хатыннарыннан торган су буе чиратлар. Өченчесе, иң таныш сурәт – җиңелгән һәм ихтыярсыз, армиясен үзенең тыңлаусыз парламентына бәреп керүгә чакырган Ельцин."

Күәткә юл

"Русиягә ремонт кирәклеген барча халык аңлый иде. Ләкин Путинны бу эшкә чакыру ничек килеп чыкты? Нәрсә аны сәяси көчкә әверелдерде вә Ново-Огаревода дачага ия итте?

Путинның күтәрелүе Кремль белгечләрен шаккаттыра. Ул тыйнак шартларда Санкт-Петербурда 1952 елда дөньяга килә. Аның атасы Икенче Бөтендөнья сугышында катнашкан була һәм соңыннан тимер юл локомотивлары җитештерү берләшмәсендә эшли. Путин анасы, чын күңеленнән Православ чиркәвенә ышанган, аз белемле хатын, берничә кул эшен башкара. Гаилә Санкт-Петербурда шыксыз фатирда дөнья күрә. Мәктәпкә барганда Путинга кусе көтүләре аркылы атлап чыгарга туры килә. Путинның бердәнбер азмы-күпме данлыклы туганы – Ленин белән Сталин пешекчесе була, ләкин аның гаиләгә аерым статус я элемтәләр бирердәй булуы шикле."

Дәвамы бар...

Варис-нәмзәт- илбашы

Ниһаять, күп кенә русиялеләрне һәм чит ил кешеләрен борчыган мәсьәлә – Русия президентын сайлау мәүзугы чишелде: дүшәмбе күптән көтелгән нәмзәт – Дмитрий Медведев – дүрт уенчык фирка тарафыннан илнең иң югары урынына консенсус-кандидат буларак тәгаенләнде. Бу яңалык "искелек" формасында булса да, ягъни азмы-күпме белеме булган һәм ОРТ-РТР-НТВларны караган ватандашлар Медведевның сайланасына төшенгән булсалар, моны башкару ысулы – фиркаләр ярдәмендә – Путинны варис билгеләү җаваплылыгыннан формаль булса да азат итте. Әйтергә кирәк, дөнья матбагасы вә Русия интеллигенциясе күбесенчә бу яңалыкларга шактый уңай фикерен белдертте.

The Economist: "Медведевка илбашы булыр өчен иң төп сыйфат хас – хәзерге илбашына иксез-чиксез лояль булу. Путин әфәнденең ике кызы бар, әмма Медведевны билгеләү – туганнан-туган улыңны билгеләү белән бер".

"Шоу, төп телеканаллардагы телетрансляцияләр – барысы да бу күнегүнең [Медведевны билгеләү – минеке] легитим булуын күрсәтү өчен оештырылган иде. ...Медведев әфәнде Путин әфәнделәрнең дәвамы. Ике ир хокук гыйлемен Петербурда бер үк университетта үзләштергәннәр, аннан соң икесе бергә мэр офисында хезмәт куйганнар..."

"Путин әфәнде генә Медведев әфәнденең март сайлауларыннан соң күпме дәрәҗәдә фикер йөрткәндә азат булачагын белә. Шул ук вакытта Путин әфәнде, премьер-министр буларак, сәяси йогынтысын күбесенчә саклап кала алачак. Чынында, ул үзенең көчен югалтмый, бары офисларны гына алмаштыра."

"Мәскәүдәге имеш-мимешләр буенча, башлыча бу яңалык Бердәм Русиянең киләсе атнада мәгълүм булырга тиеш иде. Нәмзәтне вакытыннан алда билгеләү – Кремль кланнары арасында барган сугышның иң югары ноктасы, вәзгыять инде идарә итә алмастай хәлгә җитүендә."

Нео-КГБ илен башлаганда

Шундый исем астында The Economist басмасы кызыклы мәкалә белән чыкты.Түбәндә мәкаләнең кыскача тәрҗемәсен бирәм.

Моннан уналты ел элек, 1991 елда 22 августта КГБ генералы Алексей Кондауров үзенең Мәскәү бүлмәсеннән кеше ташкынының Лубянка мәйданында урнашкан КГБ бинасына таба юнәлүен күзәтә. Михаил Горбачевка каршы баш күтәрү яңа гына басылды. Аны тормышка ашырырга ярдәм иткән КГБ башлыгы арест астына алынган, шулай итеп Кондауров әфәнде кешеләр ташлап китә барган КГБ бинасында иң югары дәрәҗәле офицер булып кала. Бер минутка хисләре чиктән ашкан халык массасы аңа таба ябырыла күк тоелды.

Соңыннан аларның үч алу теләге КГБ атасы, Феликс Дзержинский һәйкәленә таба ябырыла. Берничә ир, һәйкәл өстенә менеп, муен тирәсенә бау бәйлиләр. Соңыннан ул автокран ярдәмендә аударыла. Бу сәхнәне күзәтеп барган, 1972 елдан бирле КГБ агенты Кондауров бер мизгелгә үзен Горбачев, Ельцин һәм башка импотент лидерлар тарафыннан алдаланган итеп хис итә.

Бу алдану хисен 500 меңгә якын КГБ офицеры уртаклаша. Шулар рәтендә Владимир Путин да була. Ул полковник дәрәсеннән китү турындагы гаризасын алда әйтеп үтелгән вакыйгаларга бер көн кала биргән була. Ләкин шунысы кызык, бу ир 8 елдан соң үч алырга тели кебек. Президент булырга берникадәр вакыт калганда, Путин коллегаларына "ФСБ күзләү хезмәткәрләре Рәсәй Хөкүмәтендә үз эшләрен уңышлы үтәп киләләр" дип искәртә.

Путинның 2006 елда үткән пәрәвез-конференциясе

Мондый ише яңалыклар белән бер дә кызыксынґан булмады, ләкин, пәрәвездәге сайтларның берсендә, Башкортостан кешеләре тарафыннан Путинґа бирелгән сораулары турындаґы язманы укыґач, Татарстан буенча ниндрәк мәсьәләләр күтәрелде икән дигән сорау туды. Көтелгәнчә, top-10 сорау арасында җидесе Татарстанда милли сәясәт торышына баґышланґан, кайберләре, мәсәлән, Аркадий тарафыннан куелґаны шактый кискен тәґбир ителгән булса да, һичшиксез, хәзерге проблемаларны яктырта.

Бу 20 яшьлек егет, нишләп Татарстанда идарә итү органнарында гел татарлар икәнлегенә ишарәли. Дөрес һәм урынлы сорау. Милли республикаларда милли элита булырґа тиеш дисәләр дә, чыннында исә бу сәяси проблемаларґа китерә, чөнки җитәкчелерне билгеләгәндә беренче планґа туґан-тумача, авылдаш – күрше, таныш – белеш принциплары чыґа. Идарә органнарында булґан татар фамилияле кешеләрнең исә чынында Татар булулары икеле. Күбесе туґан телләрен әнәп бетерми, һәм белгән очракта да, кулланырґа теләми яки ояла. Татарстандаґы соңгы кадр үзгәрешләре моны раслап кына тора, һәм шул ук вакытта, рус милләте вәкилләре булґан татарстанлыларґа нәфрәт өчен таґын бер сәбәб тудыра. Берничә рус милләтеннән булґан министрны татар кешеләре белән алыштыру, халык күзлегеннән караґанда, бер дә уңышлы сәяси адым дип әйтеп булмый. Киресенчә, Мәскәү белән булґан килешү позициясенә мондый уеннар зыян ґына китерә.

Икенче төп сорау – Татарстан мәктәпләренең барысында да мәҗбүри рәвештә татар теле укытылуы. Шулай ук бик кыен һәм нәзберек мәсьәлә. Чынында, 1990 еллар башында Татарстан интеллигенциясе тарафыннан яклау тапкан, барлык мәктәп балаларына да татар телен укыту сәясәте күп позицияләр буенча чип-чиста фикция булып чыкты. Бу сәяәсәтне алґа алып барырґа тиешле булґан әһелләрнең ихтыярсызлыґы һәм булдыксызлыґы мәґариф системасында зур кыйшаюны барлыкка китерде. Нәтиҗәдә, Татарстан мәктәпләрен тәмамлаґан рус һәм башка милләт балаларының 90%тан артыґы татар телен белми, һәм дә аңа карата нәфрәт белән карый. Бу күбесенчә рус телле шәһәрләрдә яшәүче татар балалырына да каґыла. Татар теленә ихтыяҗны дәүләт (Татарстан) тарафыннан тудырмаґан очракта, мондый сәяәси омтылышлар буш көч түгүгә кала. Аңлашыла, бу шартларда 4-5-6 сәґать татар теле урынына инглиз телен укыту Татарстан башка регионнар балалары белән чаґыштырґанда хезмәт базары көндәшлегендә шактый зур өстенлек бирер иде, һәм, гомумән, Татарстанның халыкара бизнес җәмґыятьчелеге күзендәге имиджын күтәрер иде. Бу проблемадан нинди чыґу юллары бар соң?

Беренче альтернатива, татар теленә ихтыяҗ тудыру. Моның өчен тулы цикл белем бирү оештырылырґа тиеш: балалар бакчасы – мәктәп – вуз (техникум) – эш базары. Бу эшкә татар теленең җәмґыяттәге престижын күтәрүгә караґан адымнар, PR зур өлеш кертер иде. Шул алымнарґа өстәп, татар теленең заманча лексикасын булдыру (яңарту) һәм аны халык арасына кертеп җибәрү зур ярдәм ясаячак. Беренче альтернативаны тормышка ашырґанда, дөньяның кайбер регионнарындаґы кызыклы тәҗрибәсенә дә таянып була (Финляндиянең швед азчылыґы яшәгән җирлекләре, Канаданың Квебек провинциясе, Швейцариянең ретроман азчылыґы яшәгән өлкәләре һ.б.)

Икенче альтернатива, Татарстанда урнашкан рус мәктәпләрендә татар телен факультатив рәвешендә калдырып, аның сәґатьләрен Татарстан мәдәнияты һәм тарихы, Җәмҗыять белеме кебек курслары белән алыштыру. Шул ук вакытта, татар мәктәпләренә методик ярдәмне сизелерлек күләмдә арттыру мәҗбүри. Яңа кызыклы идея булып, татар телле элитаны (төрле милләт вәкилләреннән торґан) махсус мәктәп-интернатларда үстерү.
Кечкенә яшьтән сәләтле баларны бу интернатларґа җыеп, саф татар телендә иң алдынґы техник мөмкинчелекләрне кулланып укыту һәм тәрбияләү мөһим. Бу интернатларда балаларның матди тормышы югары дәрәҗәдә оештырылып, керү тәртибе үтә күренмәле булырґа тиеш. Укучыларның 20-30% Татарстаннан читтән керергә мөмкин. Республика өчен мондый мәктәпләрне оештыру яңа элита әзерләүдә зур ярдәм булачак. Соңыннан чыґарылыш укучыларыннан иң сәләтлеләрен чит илгә укырґа җибәрү дә бик кулай. Модель буларак, күпмедер дәрәҗәдә, татар-төрек лицейларын да алып була. Барлыґы Татарстанґа, территория буенча таралґан 10-15 интернат җитәчәк. Шулай итеп, ата-аналар балаларының татар телендә укуының кирәклеген аңлап алачаклар.

Татарстан җитәкчелеге, озак еллар буенча үәенең сизгерлеген һәм заман таләпләренә туры килүчәнлеген исбатлап килде. Бу заманнарда исә, респбликаны алґа җибәрү өчен таґын да күбрәк көч туплау һәм аны зирәк куллану үтә әһәмиятле!

Русиянең иң эре нифть хосусый ширкәтләренең берсен дәүләт үзенә тартып алды

Русия хөкүмәтенең нифть-энергетика өлкәсенә караґан активларны тартып алу сәяәсәтенең чираттаґы бер адымы – Михаил Гуцериев оештырґан компаниянең Базэл ширкәте астына керүе. Михаил Гуцериев РуссНефть ширкәтен 2002 елда бөтен ил буенча таралґан оешмалардан оештырґан, һәм берничә ел эчендә ул, төрле белгечләр фаразлавынча, 10 миллиард долларґа якын базар капитализациясенә ия булґан. Ә нифть чыґымы буенча исә ул хәтта Русия базарында утыз елдан артык эш алып барґан Башнефть ширкәтен узып, җиденче урынґа күтәрелгән.
Хәзерге заман Русия тарихында мондый уңышка ирешү – үтә дә сирәк очрак, моңа бары тик алдынґы технологияләрне һәм эффектив идарә итү тәҗрибәсен куллану аркылы ирешеп була. Ләкин, күрәсең, кайбер сәяси көчләргә мондый адымнар бик ошап җитмәгән. Аеруча, илнең алдынґы Роснефть һәм Газпром корпорацияләренең эффектив эшчәнлекне җайлый алмау шартларында. Ярты ел чамасы элек, Михаил Гуцериевка, үзе раславына, тиешле органнар тарафыннан шактый куркыныч кисәтүләр килә башлаґан; берничә тапкыр аны, РуссНефтьнең салым түләүләрен тиешенчә башкармавы өчен Прокуратураґа чакырґаннар, һәм, бу ґаепләнүләрдән акланыр өчен, эшмәкәр үзенең иң табышлы ширкәтен Кремльгә якын торґан Базэл компаниясенә сату турында килешүгә кул куярґа мәҗбүр. Сәүдә килешүенең бәясе әлегә ачыкланмады. РуссНефтьнең элеккеге җитәкчесе исә, үзе тараткан пресс-релиз сүзләренә караґанда, бизнес-проектлардан чыґып, фән белән шөґыйльләнергә җыена. Ихтимал, бу киләсе елда үтәчәк Русия президенты сайлаулары белән бәйле.

Әлеге вакыйґалар башка Русия нефть активларының киләчәге турындаґы вәзґыятьне янә киеренке итә. Беренче чиратта кече нефть компанияләре активларының гигантлар (Газпром һәм Роснефть) кулы астына керү ихтималы шактый расланґан. Мәсәлән, соңґы айларда Башкортостан нефть сәнәґате өлкәсендә булґан күпсанлы спекуляцяиләр һәм алыш-биреш уены, Башнефтьнең киләчәген алда үтеп киткән ике төп дәүләт компанияләре канаты астына керүе мөмкинчелегенә ишарәли. Бу мәсьәләгә ноктаны Путин администрациясе куя алмаґан орчакта, киләсе президент куер кебек төсле. Рәхимов, сәясәттә калыр өчен, Башнефтьне сатарґа әзер. Күпмедер вакыттан соң, ә бәлки берьюлы ук Татанефтьнең язмышы да шул якка борылырґа бик тә мөмкин. Газпром белән Роснефтьнең аппетиты һәм тәкәбберлеге чиксез бит, юґыйсә…

Түбәндәге графта Русиянең туґыз ширкәте нифть җитештерү күләме буенчә тезелгән. Горизонталь турыпочмак тулаем җитештерүне күрсәтсә (миллион баррель/көнгә), икенчесе чаґыштырмача өлешне күрсәтә (%).

КоммерсантЪ мәкаләсе

Русиягә информацион һөҗүм

The Wall Street Journal гәзитенең бүгенге саны Русиягә чын мәґнәсендә информацион һөҗүм ясады. Тәүге биттә, минем исемдә беренче тапкыр, Русиягә багышланган берьюлы дүрт язма. Күбесенчә тәнкыйть рухында, әлбәттә. Укыйбыз,

Путин Вашингтонны яңа кораллар өлкәсендә көрәш башлаганы өчен тәнкыйть утына тотты. Һәм, өстәп, Русия ракета сынаулары АКШның ракета-саклагыч система урнаштыру планнарына туры җавап дип белдерде. Райс (Condolezza Rice) әйтүенчә, Русия холкы иске заман калыпларыннан әле дә арына алмый

Русия белән АКШ вакытыннан алда, 2011 хәтле, беренчесенең чик үтү нокталарында атомтөш радиация мониторларын кую турында килеште.

Гәзит хәбәр итүенчә, чыгымнар ике ил хөкүмәтләре тарафыннан урталай капланачак. Кызык ки, Русиянең үз атомтөш коралларын һәм стансияләрен саклауга акча җитмәү сәбапле, чит илләр ярдәменә мохтаҗ. «Супермәмләкәт» югыйсә…

Британия тарафыннан КГБның элеккеге агенты Александр Литвиненконы агулауда гаепләнгән Рус кешесе, Британия Сер Хезмәтенең бу үлемдә катнашы бар дип тәкрарлый.

Бу Рус кешесе, Андрей Луговой, Мәскәүдә үткән пресс-очрашуда үзен Бөекбритан MI6 хезмәте тарафыннан ялларга маташуларын искәртеп үтте. MI6 хезмәте аңа Путинга каршы материаллар җыярга тәкъдим иткән булган. MI6 хезмәте җавап бирхдән баш тарткан.

Русия бер оппозисия фиркасенең төбәк бүлекчәсен Путинны тәнкыйть иткән материаллар чыгаруны туктамаган очракта ябуы белән янады.

Бу материалларның авторы Игор Пионтковский экстремизмда гаепләнә. Үткән ел Русия тарафыннан кабул ителгән канун нигезендә, «милли горурлыкны кимсетү», «җәмгыяви рәвештә хакимият әґзасына яла ягу» һ.б. эшләр «экстремизм» дип атала һәм җәза куркынычы астында тыела. Оппозисия фиркасе, «Яблоко», пресс-ханымы, фирканең бу китпаларны сатуны дәвам итәчәген иґлан итте, шул ук вакытта ул, Мәскәү китап кибетләренең, хакимият кешеләре куркытулары нәтиҗәсендә, Пионтковский китапларын сатудан тыелып торулары турында да әйтеп үтте.