Яңа юллар, яңа вәгъдәләр

Бу язмага мине Татар-информның татарча бүлегендә Казанда яңа юл ачу турындагы мәкалә этәрде. Автор язуынча, анда Татарстан преьер-министры Рөстәм Миннеханов, Бердәм Русиядән кунаклар, Молодая гвардия оешмасы яшьләре катнашканнар; халык Бердәм Русиянең әлемнәрен горур тоткан, барча кешедә шатлык вә зур өметләр бөреленгән. Әлбәттә бу өч километрлы юлны ачу зур шатлык, зур уңыш. Гомумән, соңгы елда Казан шактый матурланды, юллар сыйфаты да яхшырды. Моны алдагы язмаларның берсендә әйтеп үтелгән Adrian Bloomfield ише чит ил журналистлары да сизә. Ләкин ике нәрсә мине сискәндерде. Беренчесе, премьер-министрның бу уңышның тулысынча Бердәм Русия фиркәсе ярдәме белән башкарылганлыгы, икенчесе, "Нур-1" ширкәте хезмәттәшлеге.

Беренче фактор, Бердәм Русия – сәяси фирка, аның канун буенча һәм мантыйк нигезендә илдә юллар, спорткорылмаларны, мәктәпләр, мәдәният биналарын салырга хокукы һәм матди хәле юк (Бердәм сайлау коммиссиясенә биргән саннар буенча, фирканең бюджеты 200 миллион сум тәшкил итә, бу акча 3 километр юл салырга да җитми). Чөнки болар барысы да халыктан дәүләткә җыелган салымнардан эшләнә. Шулай итеп, бу фирка башлыклары, авыз тутырып, дәүләт акчасын "үзләштерәләр" түгелме?! Самарада шундый бер хәлдән соң халык аяк терәп, БР берничек тә юллар ясый алмый, ул дәүләт акчасы дип урамга чыккан (The New Times басмасы).

Икенче фактор, Р.Минниханов "Нур-1" ширкәте җитәкчесе, үзенең күптәнге дусты, Мәннаф Сәгдиевкә рәхмәт хаты да тапшырган. Бу ширкәт Татарстанда инде шактый гына юлларны төзергә өлгерде, күпчелеге, сыйфаты түбән булганга күрә, инде яңадан ремонт таләп итә. Чынында исә, кайбер мәгълүматларга караганда (Эксперт басмасы, Компромат.ру интернет-сәхифәсе), "Нур-1" ширкәтенең бенефициары (чын хужасы) Рөстәм НУРгалиевич Миннеханов була.

Менә шулай, ялган өстенә ялган, ләкин, уйлыйм, халык моның төбенә иртәме-соңмы төшәчәк.

Казан матурлана

Үзең туган шәһәр турында чит кешеләрдән уңай фикерләр ишетү бик рәхәт, ә бу фикер чит ил кешеләреннән чыкса, һәм, өстәвенә, алар Британиянең Telegraph басмасыннан булса, бу рәхәтлек дистә тапкыр кадәрлерәк. Бу юлы да мине Telegraphның Русия репортеры Adrian Bloomfieldның үзенең блогында урнаштырылган Казан турында язма кызыксындырды. Автор үзенең Казан үзәгендә урнашкан бер сыраханәдә алган тәэсирләре белән уртаклаша. Әлбәттә, төп тема – сәясәт. Adrian бу сыраханәдә бертөркем нәшрият эшчеләре белән очрашуын һәм аларның сәясәт мәсьәләләренә битараф булуларын искәртә:

"Нәшерләр үзләренең омтылышлары турында сөйләшүне күпкә отышлырак дип таптылар. Казан, аларның сүзләренчә, соңгы берничә еллда драматик үзгәрешләр кичергән. Алдагы язмаларымда искә алынган төзелеш шаукымыннан тыш, 2002 елдан соң күпсанлы рестораннар, барлар һәм төнге клублар ачылган.

Казан, аларның исәпләвенчә, Ауропа шәһәренә әверелгән. Heatcliff [Adrianның хезмәттәше] бу сүзләргә кашын күтәрде – һәм аны аңлап та була. Казанның барасы юлы әле шактый озын, әмма мондагы муллык мине гәҗәпләндерде.Үзләре тирәсендә үткән драматик вакыйгаларны исәпкә алганда, бу нәшерләрнең киләчәк хакында чамалы ышанычлыгы аңлашырлык та иде.

Өстәл артындагы милләтләр төрлелеген күрү дә бик сөенчеле иде. Күпчелеге этник урыслар булса да, икесе татар һәм берсе – шаян вә тере, өченче ирендә кияүдә булган чуаш хатыны иделәр. Шуңа да карамстан, алар бер-берсенә шактый ярашканнар.

Татар милләтчелеге Татарстанда әле проблемалар тудырырга мөмкин, ләкин муллык һәм өмет барлыгы моның мөмкинчелегн шактый киметә. Русиянең рәтсез, ләкин драматик икътисады бу сыраханәдәге нәшерләр ише кешеләрне барлыкка китерә алса, илнең киләчәге чыннан да якты."

Русиянең иң эре нифть хосусый ширкәтләренең берсен дәүләт үзенә тартып алды

Русия хөкүмәтенең нифть-энергетика өлкәсенә караґан активларны тартып алу сәяәсәтенең чираттаґы бер адымы – Михаил Гуцериев оештырґан компаниянең Базэл ширкәте астына керүе. Михаил Гуцериев РуссНефть ширкәтен 2002 елда бөтен ил буенча таралґан оешмалардан оештырґан, һәм берничә ел эчендә ул, төрле белгечләр фаразлавынча, 10 миллиард долларґа якын базар капитализациясенә ия булґан. Ә нифть чыґымы буенча исә ул хәтта Русия базарында утыз елдан артык эш алып барґан Башнефть ширкәтен узып, җиденче урынґа күтәрелгән.
Хәзерге заман Русия тарихында мондый уңышка ирешү – үтә дә сирәк очрак, моңа бары тик алдынґы технологияләрне һәм эффектив идарә итү тәҗрибәсен куллану аркылы ирешеп була. Ләкин, күрәсең, кайбер сәяси көчләргә мондый адымнар бик ошап җитмәгән. Аеруча, илнең алдынґы Роснефть һәм Газпром корпорацияләренең эффектив эшчәнлекне җайлый алмау шартларында. Ярты ел чамасы элек, Михаил Гуцериевка, үзе раславына, тиешле органнар тарафыннан шактый куркыныч кисәтүләр килә башлаґан; берничә тапкыр аны, РуссНефтьнең салым түләүләрен тиешенчә башкармавы өчен Прокуратураґа чакырґаннар, һәм, бу ґаепләнүләрдән акланыр өчен, эшмәкәр үзенең иң табышлы ширкәтен Кремльгә якын торґан Базэл компаниясенә сату турында килешүгә кул куярґа мәҗбүр. Сәүдә килешүенең бәясе әлегә ачыкланмады. РуссНефтьнең элеккеге җитәкчесе исә, үзе тараткан пресс-релиз сүзләренә караґанда, бизнес-проектлардан чыґып, фән белән шөґыйльләнергә җыена. Ихтимал, бу киләсе елда үтәчәк Русия президенты сайлаулары белән бәйле.

Әлеге вакыйґалар башка Русия нефть активларының киләчәге турындаґы вәзґыятьне янә киеренке итә. Беренче чиратта кече нефть компанияләре активларының гигантлар (Газпром һәм Роснефть) кулы астына керү ихтималы шактый расланґан. Мәсәлән, соңґы айларда Башкортостан нефть сәнәґате өлкәсендә булґан күпсанлы спекуляцяиләр һәм алыш-биреш уены, Башнефтьнең киләчәген алда үтеп киткән ике төп дәүләт компанияләре канаты астына керүе мөмкинчелегенә ишарәли. Бу мәсьәләгә ноктаны Путин администрациясе куя алмаґан орчакта, киләсе президент куер кебек төсле. Рәхимов, сәясәттә калыр өчен, Башнефтьне сатарґа әзер. Күпмедер вакыттан соң, ә бәлки берьюлы ук Татанефтьнең язмышы да шул якка борылырґа бик тә мөмкин. Газпром белән Роснефтьнең аппетиты һәм тәкәбберлеге чиксез бит, юґыйсә…

Түбәндәге графта Русиянең туґыз ширкәте нифть җитештерү күләме буенчә тезелгән. Горизонталь турыпочмак тулаем җитештерүне күрсәтсә (миллион баррель/көнгә), икенчесе чаґыштырмача өлешне күрсәтә (%).

КоммерсантЪ мәкаләсе

Көндәшлек - алгарыш нигезе, яки НЕФАЗ Алтын Аҗдаһага каршы

Татар җитәкчеләре, күпме генә чит илләрдә йөреп тә шуны аңлый алмыйлар: үсешнең төбе - көндәшлек, ә беренче чиратта исә бу икътисад һәм эшмәкәрлеккә кагыла. Дөресен расларга кирәк, бу яктан Татар җитәкчеләре, Рус коллегаларыннан әллә ни калышмый. Инди ничәмә-ничә мәкалә, ничәмә-ничә китап язылды глобализасия һәм дөньякүләм көндәшлек артуы турында. Бу ике калып җитәкчеләр һаман да иске заман фикерләре белән йөри бирә. Инде күптән инанырга вакыт: Русия һәм, шул исәптән, Татарстан җирлегендә масса-күләм тауар җитештерү, чит ил компанияләре белән чагыштырганда, табышлы була алмый, аны әлегә хәтле тоткарлаучы (protective) дөһүлия (tariff) гена кичектереп килде. Вакыт үтү белән, һәм Русия Бөтендөнья Сәүдә Оешмасына кергәч, бу дөһхлияләр юкка чыгачак һәм җирле җитештерүчеләр, банкротлыктан башка чыгыш таба алмаячак. Аеруча, Русия көнкүреш тауарларының искиткеч түбән сыйфатын исәпкә алганда. Шулай итеп, ясалма рәвештә әлегә хәтле тотылган дөһүлияләр илнең болай да эффектив булмаган оешмаларын саклап калуга гына ярдәм итә, яңа, көндәшлеккә каршы тора алучыларының пәйдә булувын шактый кичектерә.

Соңгы араларда КАМАЗ кызы НЕФАЗ оешмасының продуксияен сатып алудан туктау турындагы гайбәтләр тарала башлады. Бу хәл, алда әйтеп үтелгән глобализасия шәлкеменең бер сыйфаты. Чөнки НЕФАЗ автобусларына көндәш булып башка Русия яки Украина заводларында җитештерелгәннәре түгел, ә бәлки Кытайдан кертлегән Алтын Аҗдаһадыр. Соңгысы НЕФАЗдан бернәрсәсе белән дә диярлек аерылмый, һәм шул ук вакыттта, Кытай тауарларына хас булганча, чагыштырмача түбән бәягә хәттин ашкан өстәмә опсияләр тәкъдим итә. Дәүләт оешмалары тарафыннан басым булмаган очракта (ышынасы килә) шәхси эшмәкәрәләр һәм автобус компанияләре кайсы автобусны алуы ачык. Шулай итеп, үзебезнең җитештерү берләшмәсе, үзгәрешләрне күзалламай яки күзалларга теләмәү сәбапле, көндәшлектә отттырырга мәҗбүр булачак. Бик аяныч!

Дөньяның ике иң бәхетле егете

The Wall Street Journal гәзите шул ук санының Базар (Marketplace) бүлекчәсе астында, Microsoft һәм Apple компанияләренең җитәкчеләре һәм хуҗалары Билл Гейтс (Bill Gates) һәм Стив Җоббс (Steve Jobs) белән булган әңгәмәне урнаштыра. Кызыклы өлешләре,
…«Репортер: «Биш елдан соң компанияләрегезнең төп продукты нәрсә булачак?
Гейтс әфәнде, Минемчә, бер генә продукт булмаячак. Минемчә, зур экраннан гына торган җиһаз булачак, һәм кешеләр аны күпкә ешрак кулланачак. Мин планшет формасына ышанам. Минемчә, ул үзенең сүзен әле әйтәчәк.»
Җоббс әфәнде, …постперсональ компьютерлар пәйдә булыр. iPod шуларның берсе дип әйтә аласыз. Һәм, минемчә, бу җиһазлар категориясе бик инновацион булырга охшаган, һәм без шуларның күп булуын күрәчәкбез..»

…Аудиториядән сорау
«Билл, сезнең иң ачы тәнкыйтьчеләрегез дә химая эшегезнең бөтен планетаны шаккатырлык булуын раслый, бу юнәлештәге эшегез хәтта, Microsoft эшчәнлеген дә шәүләдә калдыра. Мирасыгыз булып, кайсысын калуын теләр идегез?

Гейтс әфәнде, Бернәрсәгә дә карамастан, тормышымның иң мөһим эше Шәхси санак (ШС). Шуның белән балачкны, яшьлегемне үткәрдем. Хәтта өйләнүемне дә шуның аркасында соңгарак кичектердем. Бу бөтен тормышмның эше. Һәм мин шуңа бәхетле, ШС аркасында үзләштерелгән сәләт һәм осталыкларым технологияләрдән һәм, мәсәлән, сәламәтлек саклау өлкәсеннән ерак торган кешеләргә ярдәм итә… Әмма минем миемне ачсагыз, анда һәрбер күзәнәкнең софтвер белән бйәләнгәнен күрәчәксез, һәм бу үзгәрмәячәк.»